Word nu lid
  • Machineveiligheid
 - 26 juni 2026

Wijzigingen aan bestaande machines

Machines worden tijdens hun levensduur regelmatig aangepast. Denk aan het verhogen van de capaciteit, het toevoegen van een nieuwe functie, het vervangen van een besturing of het integreren van een machine in een productielijn. Hoewel dergelijke wijzigingen technisch vaak goed uitvoerbaar zijn, kunnen ze ook gevolgen hebben voor de wettelijke status van de machine.

Een belangrijke vraag daarbij is: blijft de machine dezelfde machine, of ontstaat door de wijziging feitelijk een nieuwe machine waarvoor opnieuw een conformiteitsbeoordeling en CE-markering nodig zijn?

Niet iedere wijziging heeft gevolgen

Veel wijzigingen hebben geen invloed op de oorspronkelijke CE-markering. Denk bijvoorbeeld aan:

  • regulier onderhoud;
  • vervanging van onderdelen door gelijkwaardige onderdelen;
  • reparaties;
  • kleine aanpassingen zonder invloed op veiligheid of functionaliteit.

In deze gevallen blijft de oorspronkelijke fabrikant verantwoordelijk voor de conformiteit van de machine en blijft de bestaande CE-markering geldig.

Wanneer wordt een wijziging ingrijpend?

Een wijziging wordt kritisch wanneer hierdoor nieuwe gevaren ontstaan of bestaande risico’s toenemen. Volgens de Nederlandse Arbeidsinspectie moet altijd worden beoordeeld of de wijziging leidt tot:

  • nieuwe functionaliteiten;
  • hogere snelheden;
  • grotere krachten of belastingen;
  • wijzigingen in veiligheidsfuncties;
  • nieuwe gebruiksomstandigheden;
  • andere risico’s voor gebruikers.

De beoordeling begint altijd met een risicobeoordeling. Hieruit moet blijken of de wijziging invloed heeft op de veiligheid van de machine.

Substantiële wijziging

Met de komst van de Machineverordening (EU) 2023/1230 krijgt het begrip substantiële wijziging een expliciete plaats in de wetgeving. Een wijziging is substantieel wanneer de machine na de aanpassing mogelijk niet meer voldoet aan de essentiële veiligheids- en gezondheidseisen die van toepassing waren op de oorspronkelijke machine.

Voorbeelden kunnen zijn:

  • het toevoegen van een automatische functie aan een handmatig bediende machine;
  • het verhogen van de capaciteit of snelheid van een machine;
  • het wijzigen van veiligheidsbesturingen;
  • het samenbouwen van meerdere machines tot één nieuwe installatie;
  • het toevoegen van robotica of autonome functies.

Wie wordt verantwoordelijk?

Wanneer sprake is van een ingrijpende of substantiële wijziging, kan degene die de wijziging uitvoert worden beschouwd als de fabrikant van de gewijzigde machine.

Dat betekent dat deze partij verantwoordelijk wordt voor:

  • het uitvoeren van een nieuwe risicobeoordeling;
  • het opstellen of actualiseren van het technisch dossier;
  • het aantonen van overeenstemming met de geldende wetgeving;
  • het opstellen van een nieuwe EU-conformiteitsverklaring;

het opnieuw aanbrengen van een CE-markering indien vereist

Dit geldt niet alleen voor machinebouwers, maar kan ook betrekking hebben op eindgebruikers, integratoren en technische diensten die machines aanpassen.

Richtlijn van de Nederlandse Arbeidsinspectie

Omdat in de praktijk veel vragen bestaan over machinewijzigingen heeft de Nederlandse Arbeidsinspectie een speciale Werkinstructie beoordelen van gewijzigde machines gepubliceerd. Deze werkinstructie beschrijft hoe moet worden beoordeeld of een wijziging gevolgen heeft voor de CE-markering en welke verplichtingen daaruit voortvloeien.

De Arbeidsinspectie benadrukt dat de beoordeling altijd moet worden onderbouwd en vastgelegd. Een goed gedocumenteerde risicobeoordeling is daarbij essentieel.

Nederlandse Arbeidsinspectie – Werkinstructie beoordelen van gewijzigde machines

Machineverordening: meer duidelijkheid

Tijdens bijeenkomsten van het Platform Machineverordening heeft de Nederlandse Arbeidsinspectie toegelicht dat de nieuwe Machineverordening meer duidelijkheid geeft over het begrip substantiële wijziging. Daarmee wordt beter vastgelegd wanneer een wijziging leidt tot nieuwe fabrikantsverplichtingen. Ook wordt gewerkt aan een geactualiseerde Europese gids voor de toepassing van de Machineverordening, waarin substantiële wijzigingen expliciet worden behandeld.

Voor bedrijven die machines aanpassen, moderniseren of integreren is het daarom belangrijk om wijzigingen niet alleen technisch, maar ook juridisch te beoordelen.

Praktische aandachtspunten

Voordat een machine wordt aangepast, is het verstandig om de volgende vragen te beantwoorden:

  • Verandert de functie van de machine?
  • Ontstaan er nieuwe risico’s?
  • Nemen bestaande risico’s toe?
  • Worden veiligheidsfuncties aangepast?
  • Is een nieuwe risicobeoordeling nodig?
  • Moet het technisch dossier worden aangepast?
  • Heeft de wijziging gevolgen voor de CE-markering?

Door deze vragen vooraf te beantwoorden kunnen onverwachte verplichtingen en aansprakelijkheidsrisico’s worden voorkomen.

Relevante bronnen:

Overheid

Europese regelgeving

Achtergrondinformatie