Wet- en regelgeving rondom machineveiligheid

Machineveiligheid is een belangrijk onderdeel van het ontwerpen, bouwen, verhandelen en gebruiken van machines. Fabrikanten, importeurs, distributeurs en werkgevers hebben ieder hun eigen verantwoordelijkheden om ervoor te zorgen dat machines veilig zijn en voldoen aan de geldende wet- en regelgeving.

Deze regelgeving bestaat uit een combinatie van Europese productwetgeving en nationale arbeidsomstandighedenwetgeving.

Europese regelgeving

Voor machines die binnen de Europese Unie op de markt worden gebracht, gelden wettelijke eisen op het gebied van veiligheid en gezondheid. Tot 20 januari 2027 is de Machinerichtlijn 2006/42/EG het belangrijkste wettelijke kader. Deze richtlijn stelt eisen aan het ontwerp, de bouw en de conformiteitsbeoordeling van machines. Machines die aan deze eisen voldoen, worden voorzien van een CE-markering.

Afhankelijk van het type machine kunnen daarnaast ook andere Europese richtlijnen of verordeningen van toepassing zijn, bijvoorbeeld op het gebied van elektromagnetische compatibiliteit (EMC), laagspanning, drukapparatuur of explosieveiligheid (ATEX).

Relevante bronnen:

De Machineverordening (EU) 2023/1230

Op 20 januari 2027 wordt de huidige Machinerichtlijn vervangen door de Machineverordening (EU) 2023/1230. Deze nieuwe verordening is rechtstreeks van toepassing in alle EU-lidstaten en moet zorgen voor meer uniformiteit in de interpretatie en handhaving van de regelgeving.

De Machineverordening speelt in op technologische ontwikkelingen zoals:

autonome machines;
softwaregestuurde veiligheidsfuncties;
cybersecurity;
digitalisering;
kunstmatige intelligentie (AI).

Daarnaast worden de verantwoordelijkheden van marktdeelnemers verder verduidelijkt en zijn er aanvullende eisen opgenomen voor software, documentatie en wijzigingen aan machines. Ook het begrip substantiële wijziging krijgt een duidelijke plaats binnen de regelgeving.

Voor veel bedrijven in de landbouw-, groen- en mechanisatiesector betekent dit dat zij hun processen voor ontwerp, documentatie en conformiteitsbeoordeling tijdig moeten voorbereiden op de nieuwe eisen.

De Machineverordening (EU) 2023/1230

De Machineverordening speelt in op technologische ontwikkelingen zoals:

autonome machines;
softwaregestuurde veiligheidsfuncties;
cybersecurity;
digitalisering;
kunstmatige intelligentie (AI).

Platform Machineverordening

Om bedrijven te ondersteunen bij de overgang naar de nieuwe regelgeving is het Platform Machineverordening opgericht. Dit initiatief van onder andere het ministerie van Sociale zaken en Werkgelegenheid, FME, Koninklijke Metaalunie, NEN, en RAI Vereniging biedt praktische informatie, nieuws, achtergronden en hulpmiddelen rondom de invoering van de Machineverordening.

Op het platform zijn onder andere te vinden:

uitleg over de nieuwe regelgeving;
actuele ontwikkelingen;
informatie over normen;
bijeenkomsten en webinars;
praktische handreikingen voor bedrijven.

Relevante bronnen

CE-markering

De CE-markering geeft aan dat een machine voldoet aan de toepasselijke Europese wetgeving. Voordat een fabrikant een CE-markering mag aanbrengen, moet onder meer worden aangetoond dat de machine voldoet aan de essentiële veiligheids- en gezondheidseisen.

Dit betekent in de praktijk dat onder andere het volgende moet worden opgesteld:

een risicobeoordeling;
een technisch dossier;
een gebruikershandleiding;
een EU-conformiteitsverklaring.

De fabrikant blijft verantwoordelijk voor de conformiteit van de machine, ook wanneer onderdelen of werkzaamheden door derden worden uitgevoerd.

Relevante bronnen:

Nederlandse wetgeving

Naast de regels voor het op de markt brengen van machines gelden in Nederland ook eisen voor het veilig gebruik van machines op de werkplek. Deze zijn vastgelegd in de Arbowet en het Arbobesluit.

Werkgevers zijn verplicht om veilige arbeidsmiddelen beschikbaar te stellen en maatregelen te nemen om risico’s voor werknemers te beperken. Ook moeten machines goed worden onderhouden en veilig kunnen worden bediend.

Toezicht op de naleving van deze regels wordt uitgevoerd door de Nederlandse Arbeidsinspectie.

Relevante bronnen:

Keuringen van arbeidsmiddelen

Een machine die is voorzien van CE-markering blijft niet automatisch veilig gedurende haar hele levensduur. Werkgevers zijn daarom verplicht om arbeidsmiddelen, zoals machines, gereedschappen en installaties, in een veilige staat te houden. Het Arbobesluit schrijft voor dat arbeidsmiddelen die door gebruik kunnen slijten of verslechteren periodiek moeten worden gekeurd.

Er zijn twee soorten keuringen:

Keuring vóór eerste ingebruikname, om vast te stellen dat een arbeidsmiddel correct is geïnstalleerd en veilig functioneert.
Periodieke keuringen, om slijtage, veroudering of andere veiligheidsrisico’s tijdig te signaleren.

Hoe vaak een keuring moet plaatsvinden, hangt af van het type arbeidsmiddel, de gebruiksomstandigheden en de risico’s. In de praktijk wordt een jaarlijkse keuring vaak als veilige ondergrens gehanteerd.

De werkgever is verantwoordelijk voor het laten uitvoeren van de keuringen en moet kunnen aantonen dat deze zijn uitgevoerd. Bewijsstukken van de keuringen moeten beschikbaar zijn voor de Nederlandse Arbeidsinspectie.

VA-keur

Voor arbeidsmiddelen in onder andere de landbouw-, groenvoorzienings-, intern transport- en industriesector bestaat VA-keur. Dit keurmerk richt zich op de periodieke veiligheidskeuring van arbeidsmiddelen zoals gereedschappen, machines en werktuigen. De keuringen worden uitgevoerd door gespecialiseerde keuringsbedrijven die zijn aangesloten bij Fedecom.

VA-keur helpt bedrijven om invulling te geven aan hun verplichtingen vanuit het Arbobesluit en biedt een herkenbaar systeem voor het aantoonbaar veilig houden van arbeidsmiddelen.