Risicobeoordeling

Een risicobeoordeling vormt de basis van machineveiligheid. Het is een systematische methode om gevaren van een machine te identificeren, risico’s te beoordelen en passende maatregelen te nemen om deze risico’s tot een aanvaardbaar niveau terug te brengen. Een goede risicobeoordeling is niet alleen essentieel voor veilige machines, maar ook een verplicht onderdeel van het CE-markeringsproces.

Bij een risicobeoordeling wordt gekeken naar alle fasen van de levenscyclus van een machine: van transport, installatie en gebruik tot onderhoud, storingen, reiniging en buitengebruikstelling. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar de machine zelf, maar ook naar de interactie tussen mens en machine.

Waarom is een risicobeoordeling belangrijk?

Met een risicobeoordeling worden potentiële gevaren vroegtijdig in beeld gebracht. Denk hierbij aan:

• bewegende delen;
• beknellings- en afschuifgevaar;
• elektrische gevaren;
• hydraulische en pneumatische systemen;
• geluid en trillingen;
• ergonomische belasting;
• onverwacht opstarten van machines;
• onderhouds- en storingssituaties.

Door deze risico’s vooraf te identificeren kunnen passende maatregelen worden genomen, waardoor ongevallen en letsel worden voorkomen.

Risicobeoordeling volgens EN ISO 12100

De belangrijkste norm voor risicobeoordeling van machines is NEN-EN-ISO 12100:2010 – Veiligheid van machines – Algemene ontwerpbeginselen – Risicobeoordeling en risicoreductie. Deze norm beschrijft de uitgangspunten en methodiek voor het identificeren van gevaren, het inschatten van risico’s en het kiezen van effectieve risicoreducerende maatregelen.

Volgens deze norm bestaat een risicobeoordeling uit vier hoofdstappen:

Bepalen van de grenzen van de machine

• Beoogd gebruik
• Redelijkerwijs voorzienbaar verkeerd gebruik
• Gebruikers
• Omgevingsomstandigheden

Gevaren identificeren

• Welke gevaren kunnen optreden gedurende de gehele levenscyclus van de machine?

Risico’s inschatten en beoordelen

• Hoe ernstig is mogelijk letsel?
• Hoe vaak worden mensen blootgesteld aan het gevaar?
• Hoe waarschijnlijk is een gevaarlijke situatie?
• Kan het gevaar worden vermeden?

Risicoreductie

• Gevaren wegnemen door ontwerp
• Technische beschermingsmaatregelen toepassen
• Gebruikers informeren over restrisico’s

De drie-stappenmethode voor risicoreductie

De norm EN ISO 12100 hanteert een vaste volgorde voor risicoreductie:

Inherente veiligheid door ontwerp

De voorkeur gaat altijd uit naar het wegnemen van gevaren door een veiliger ontwerp. Bijvoorbeeld door gevaarlijke bewegingen af te schermen of krachten te beperken.

Technische beschermingsmaatregelen

Als risico’s niet volledig kunnen worden weggenomen, worden technische maatregelen toegepast, zoals:

• afschermingen;
• veiligheidsdeuren;
• lichtschermen;
• veiligheidsrelais;
• veiligheids-PLC’s.