Normen voor machineveiligheid
Normen spelen een belangrijke rol bij het ontwerpen en bouwen van veilige machines. In de Europese machinewetgeving zijn de wettelijke eisen vastgelegd in de Machinerichtlijn en straks de Machineverordening. Deze wetgeving beschrijft wat bereikt moet worden, maar niet altijd hoe. Normen geven hiervoor praktische technische oplossingen. Door normen toe te passen kunnen fabrikanten aantonen dat zij voldoen aan de essentiële veiligheids- en gezondheidseisen uit de wetgeving.
Binnen machineveiligheid wordt onderscheid gemaakt tussen Type A-, B- en C-normen.
Type A-normen: algemene veiligheidsprincipes
Type A-normen bevatten de fundamentele uitgangspunten voor machineveiligheid. Ze beschrijven methoden voor risicobeoordeling en risicoreductie die voor vrijwel alle machines toepasbaar zijn.
De belangrijkste Type A-norm is:
- NEN-EN-ISO 12100 – Veiligheid van machines – Algemene ontwerpbeginselen – Risicobeoordeling en risicoreductie.
Deze norm vormt vaak het startpunt van een CE-traject en helpt fabrikanten om systematisch gevaren te identificeren en risico’s te beheersen.
Relevante bronnen
Type B-normen: veiligheidsaspecten en veiligheidsvoorzieningen
Type B-normen behandelen specifieke veiligheidsaspecten of veiligheidsvoorzieningen die op veel verschillende soorten machines kunnen worden toegepast.
Type B1-normen
Deze normen hebben betrekking op algemene veiligheidsaspecten, zoals:
- veiligheidsafstanden;
- ergonomie;
- geluidsreductie;
- zichtvelden.
Voorbeelden:
- EN ISO 13857 – Veiligheidsafstanden
- EN ISO 14122 – Veilige toegang tot machines
Type B2-normen
Deze normen hebben betrekking op specifieke veiligheidsvoorzieningen, zoals:
- afschermingen;
- vergrendelingssystemen;
- noodstopvoorzieningen;
- veiligheidsbesturingen.
Belangrijke voorbeelden:
- NEN EN ISO 13849-1 – Veiligheidsgerelateerde besturingssystemen
- NEN EN IEC 62061 – Functionele veiligheid
- NEN EN ISO 14119 – Vergrendelingsinrichtingen
- NEN EN ISO 14120 – Afschermingen
- NEN EN ISO 14118 – Voorkomen van onverwacht opstarten
- NEN EN 60204-1 – Elektrische uitrusting van machines
Deze normen worden in de praktijk veel gebruikt bij het ontwerpen van veiligheidsfuncties en het bepalen van Performance Levels (PL) of Safety Integrity Levels (SIL).
Meer informatie
Type C-normen: machinespecifieke normen
Type C-normen zijn ontwikkeld voor specifieke machinecategorieën. Ze beschrijven de risico’s en veiligheidsmaatregelen die horen bij een bepaald type machine.
Voorbeelden zijn normen voor:
- landbouwmachines;
- oogstmachines;
- grondverzetmachines;
- houtbewerkingsmachines;
- verpakkingsmachines;
- hefwerktuigen.
Wanneer een Type C-norm bestaat voor een machine, heeft deze voorrang op de meer algemene eisen uit Type A- en B-normen voor de onderwerpen die daarin specifiek zijn geregeld.
Voor Fedecom-leden zijn vooral de Type C-normen voor landbouw-, groen- en intern transportmaterieel van belang.
Geharmoniseerde normen
Niet iedere norm is automatisch een geharmoniseerde norm. Een norm is pas geharmoniseerd wanneer de Europese Commissie de norm officieel heeft gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie (OJEU).
Het grote voordeel van een geharmoniseerde norm is dat deze een vermoeden van overeenstemming (“Presumption of Conformity”) geeft met de relevante essentiële veiligheids- en gezondheidseisen uit de Machinerichtlijn of Machineverordening. Wanneer een fabrikant een machine ontwerpt volgens de toepasselijke geharmoniseerde normen, wordt aangenomen dat aan de betreffende wettelijke eisen is voldaan.
Dat betekent overigens niet dat het toepassen van normen verplicht is. Een fabrikant mag ook een andere technische oplossing kiezen, mits kan worden aangetoond dat hetzelfde veiligheidsniveau wordt bereikt. Het gebruik van geharmoniseerde normen maakt dit proces echter aanzienlijk eenvoudiger.
Geharmoniseerde normen en de Machineverordening
Met de invoering van de Machineverordening (EU) 2023/1230 worden bestaande geharmoniseerde normen geleidelijk aangepast aan de nieuwe wettelijke eisen. Daarbij wordt onder meer aandacht besteed aan nieuwe onderwerpen zoals cybersecurity, software en kunstmatige intelligentie. De verwachting is dat een groot deel van de huidige geharmoniseerde normen wordt herzien en opnieuw gepubliceerd onder de Machineverordening.
Voor machinefabrikanten is het daarom belangrijk om regelmatig te controleren of de toegepaste normen nog actueel zijn en nog steeds een vermoeden van overeenstemming bieden.
Waar vindt u geharmoniseerde normen?
De officiële overzichten van geharmoniseerde normen worden gepubliceerd door de Europese Commissie.